Zichlik bo’yicha massa ↔ hajm: m³ = kg ÷ zichlik va kg = m³ × zichlik.
Massa — hajm — zichlik bog'liqligi
Zichlik massani (kg) hajm (m³) bilan bog'laydi: zichlik = massa ÷ hajm. Bundan hajm = kg ÷ zichlik. Material massasi va uning kg/m³ dagi zichligini bilsangiz, necha m³ joy egallashini to'g'ridan-to'g'ri topasiz. Suv — universal asos: 1 000 kg aynan 1 m³, chunki zichligi 1 000 kg/m³. Zichroq materiallarda (beton, po'lat, simob) shu massa ancha kam joy oladi; yengilroq materiallarda (yog'och, benzin, qor) esa aksincha — ko'p joy egallaydi.
Amaliy misollar
Tipik zichliklar jadvali
| Material | Zichlik (kg/m³) | 1 000 kg hajmi |
|---|---|---|
| Suv | 1 000 | 1,000 m³ |
| Benzin | 740 | 1,351 m³ |
| O'simlik moyi | 920 | 1,087 m³ |
| Qarag'ay yog'ochi | 500 | 2,000 m³ |
| Eman yog'ochi | 750 | 1,333 m³ |
| Unumdor tuproq | 1 400 | 0,714 m³ |
| Shag'al | 1 500 | 0,667 m³ |
| Quruq qum | 1 600 | 0,625 m³ |
| Nam qum | 2 000 | 0,500 m³ |
| To'liq g'isht | 1 800 | 0,556 m³ |
| Qorishma | 2 100 | 0,476 m³ |
| Armirlanmagan beton | 2 400 | 0,417 m³ |
| Armirlangan beton | 2 500 | 0,400 m³ |
| Alyuminiy | 2 700 | 0,370 m³ |
| Po'lat | 7 850 | 0,127 m³ |
| Mis | 8 960 | 0,112 m³ |
| Simob | 13 534 | 0,074 m³ |
Ko'p so'raladigan savollar
1 000 kg beton necha m³?
Turi bo'yicha farqlanadi: 1 000 kg armirlangan beton (2 500 kg/m³) 0,400 m³; armirlanmagan beton (2 400 kg/m³) 0,417 m³; yengil g'ovak beton (800 kg/m³) 1,25 m³ joy egallaydi. Formula: m³ = kg ÷ zichlik. Qurilishda Yevrokod EN 1991-1-1 yoki milliy texnik reglamentlarning normativ zichliklari qo'llaniladi.
1 000 kg qum necha m³?
1 000 kg quruq qum (≈1 600 kg/m³) 0,625 m³, nam yoki zichlashgan qum (2 000 kg/m³) esa 0,500 m³ joy oladi. Namlik va zichlashish ta'sir qiladi: to'yingan qum 2 100 kg/m³ gacha yetadi. Qurilish uchun bo'shashgan holatdagi 1 500–1 600 kg/m³ zichlik odatiy hisoblanadi.
Nega 1 000 kg po'lat shuncha oz joy oladi?
Sababi shundaki, po'lat zichligi 7 850 kg/m³, ya'ni suvnikidan deyarli 8 marta katta. 1 000 kg po'lat 0,127 m³ ga sig'adi — taxminan 50 sm qirrali kub. Shu bois po'lat konstruksiyalar bir xil yuk ko'taradigan beton yoki yog'och variantlariga nisbatan juda ixcham bo'ladi.
1 000 kg yog'och-chi?
Yog'och yengil: qarag'ay (500 kg/m³) 1 tonnadan 2 m³; eman (750 kg/m³) 1,333 m³; olxa (720 kg/m³) 1,389 m³. Zichlik namlikka qarab o'zgaradi: yangi kesilgan xom yog'och qarag'ayda 700 kg/m³ dan yuqoriga chiqishi mumkin. Texnik pasportlarda 12% namlikdagi (qurilish standart) zichlik ko'rsatiladi.
Suyuqlik hajmini qanday hisoblash mumkin?
Xuddi shu formula bo'yicha: m³ = kg ÷ zichlik. 1 000 kg benzin (740 kg/m³) 1,351 m³ (≈1 351 L); o'simlik moyi (920 kg/m³) 1,087 m³; simob (13 534 kg/m³) atigi 0,074 m³. Turli haroratdagi suyuqliklar uchun zichlikni moslash kerak: 20 °C da suv 998 kg/m³, 4 °C da aynan 1 000 kg/m³.
Ushbu o’tkazuvchi massani (kg) va hajmni (m³) zichlik orqali bog’laydi: hajm = massa ÷ zichlik. kg → m³ va m³ → kg tomonlariga ega; beton, qum, shag’al, g’isht, po’lat, alyuminiy, mis, qarag’ay va eman yog’ochi, suv, benzin, moy, simob va boshqa 15+ material kutilgan zichligi bilan kiritilgan, shuningdek shaxsiy qiymat rejimi mavjud. Real misollar: 1 000 kg suv = 1 m³ (klassik asos); 1 000 kg armirlangan beton (2 500 kg/m³) = 0,400 m³; 1 000 kg po’lat (7 850 kg/m³) = 0,127 m³; 1 000 kg qarag’ay = 2 m³. Qurilish buyurtmalari, tashish, ombor yuklanishi va qurilish material hisoblarida foydalidir; standart zichliklar Yevrokod EN 1991-1-1 asosida keltirilgan.
